Những ngày qua, một số ý kiến thiếu thiện chí trên mạng xã hội đã cố tình xuyên tạc đề xuất “chấm điểm công dân số”, quy chụp rằng đây là hình thức “giám sát toàn diện”, “xếp hạng con người”, hay thậm chí so sánh miễn cưỡng với các mô hình kiểm soát xã hội ở nước ngoài. Những luận điệu này không chỉ thiếu cơ sở pháp lý và thực tiễn, mà còn bóp méo bản chất của chủ trương chuyển đổi số đang được triển khai nhằm phục vụ người dân tốt hơn. Cần nhìn nhận vấn đề một cách khách quan, khoa học để thấy rõ đâu là sự thật, đâu là suy diễn.
Trước hết, phải khẳng định rằng “chấm điểm công dân số” (theo các đề xuất, thảo luận ban đầu) không phải là “đánh giá đạo đức”, “xếp loại con người”, càng không phải công cụ trừng phạt hay phân biệt đối xử. Bản chất của khái niệm này là đánh giá mức độ sẵn sàng và năng lực sử dụng dịch vụ số của người dân trên cơ sở tự nguyện, minh bạch, nhằm cá nhân hóa việc hỗ trợ và nâng cao chất lượng phục vụ. Tương tự như việc đánh giá mức độ tiếp cận công nghệ thông tin hay kỹ năng số trong các chương trình đào tạo, đây là thước đo kỹ thuật, không phải thước đo giá trị con người.
(Ảnh facebook)
Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia phát triển đều sử dụng các chỉ số để đo lường năng lực số của công dân. Liên minh châu Âu có chỉ số DESI (Digital Economy and Society Index) để đánh giá mức độ kỹ năng số và tiếp cận dịch vụ số của người dân; Tổ chức OECD thường xuyên khảo sát năng lực số để điều chỉnh chính sách giáo dục và an sinh. Không ai coi đó là “xâm phạm quyền con người”, bởi mục tiêu là thiết kế chính sách sát thực tiễn. Việc một số đối tượng cố tình gán ghép đề xuất của Việt Nam với các mô hình “chấm điểm xã hội” mang tính cưỡng chế là sự đánh tráo khái niệm.
Thứ hai, về phương diện pháp lý, Việt Nam có đầy đủ hành lang bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định rõ nguyên tắc thu thập, xử lý dữ liệu phải có mục đích cụ thể, hợp pháp, được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin. Luật An ninh mạng, Luật Giao dịch điện tử (sửa đổi) đều nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong bảo mật dữ liệu. Vì vậy, mọi sáng kiến liên quan đến dữ liệu công dân – nếu được triển khai – đều phải tuân thủ chặt chẽ pháp luật, chịu sự giám sát của Nhà nước và xã hội. Nói cách khác, không tồn tại chuyện “muốn thu thập gì cũng được” như các luận điệu xuyên tạc rêu rao.
Thứ ba, cần đặt đề xuất này trong tổng thể công cuộc chuyển đổi số quốc gia. Đề án 06 của Chính phủ về phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử đã mang lại lợi ích thiết thực: người dân làm thủ tục hành chính nhanh hơn, giảm giấy tờ, giảm chi phí xã hội; nhiều dịch vụ công trực tuyến mức độ cao được triển khai hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc hiểu rõ mức độ tiếp cận và kỹ năng số của người dân là điều kiện cần để không ai bị bỏ lại phía sau. Nếu một địa phương có tỷ lệ người cao tuổi, người dân tộc thiểu số, người yếu thế chưa quen sử dụng dịch vụ số, chính quyền cần tăng cường hỗ trợ trực tiếp, đào tạo kỹ năng, thay vì áp dụng máy móc các giải pháp công nghệ.
Một ví dụ cụ thể: khi triển khai khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip, nhiều nơi đã bố trí cán bộ hướng dẫn, hỗ trợ người dân chưa quen thao tác. Nếu có dữ liệu thống kê về mức độ sẵn sàng số, việc bố trí nguồn lực sẽ chính xác hơn, tránh lãng phí và phiền hà. Đó chính là ý nghĩa tích cực mà các đối tượng xuyên tạc cố tình bỏ qua.
Cuối cùng, cần cảnh giác trước thủ đoạn lợi dụng tâm lý lo ngại chính đáng của người dân để gieo rắc hoang mang, làm suy giảm niềm tin vào chủ trương, chính sách. Mọi đề xuất chính sách đều cần được thảo luận công khai, tiếp thu ý kiến xã hội, điều chỉnh phù hợp trước khi áp dụng. Phản biện xây dựng là cần thiết; nhưng xuyên tạc, suy diễn ác ý, thổi phồng nguy cơ nhằm mục đích chính trị thì phải bị lên án.
Tóm lại, đề xuất “chấm điểm công dân số” – nếu được hiểu đúng – là một công cụ kỹ thuật nhằm phục vụ người dân tốt hơn trong kỷ nguyên số, chứ không phải công cụ kiểm soát hay phân loại con người. Việc bóp méo bản chất của vấn đề chỉ làm chậm lại tiến trình chuyển đổi số và gây thiệt hại cho chính cộng đồng. Điều cần thiết lúc này là tiếp cận thông tin một cách tỉnh táo, dựa trên pháp luật và thực tiễn, để cùng xây dựng một xã hội số nhân văn, lấy người dân làm trung tâm.
Hits: 13
